Thursday, 3 January 2019

ME MËSIMET E BABËS

Subotice: 1929 Ruhan Abdyli, ushtar ne ish Jugosllavine mbreterore

Ruhan Abdyli 1906-1983 (fotografuar ne vitin 1936)
Mësimet e para i mora nga baba Ruhan 1906-1983. Prej tij mësoja edhe kur nuk fliste. Qëndrimi i përmbajtur e me dinjitet edhe në momente gëzimi e hidhërimi më bënin përshtypje. Më bënte përshtypje kujdesi e rëndësia që u jepte librave. “Librat shkruhen me i lexue, gjynah asht me i mbajt në raft veç për hijeshi.” -  thoshte.  Dy herë e mendonte fjalën para se ta nxirrte nga goja. Nuk më ka ra asnjëherë të vetme të fliste për dike nga fqinjët, shokët etj, fjalë të këqija. Fjalët më të rëndë nëse i thoshte për njerëzit pa etikë, ishin: “rri larg tij, mos ngul kunja me te”. Prej tij mësova historinë e fshatit ashtu siç e kish përjetuar  e regjistruar në mendje. Fliste për ato që dinte, pa pretenduar se i di të gjitha. “Ruhani, më mirë se të gjithë ne të brezit tonë kish njohuri për shkak se ka dit me ndëgjue, zgedh (përzgjedh), ruej e mbajë mend ato që duheshin, ishte nga të paktit në katund, i cili dinte me shkrue, lexue e me ba hesap” Haxhë Azemi – Kabashi 1904-1986. Në moshën ende pa mbushur 7 vjet ai e përjetoi masakrën në tetor të vitit 1913, kur ju pushkatua baba, Avdyli, dy xhaxhallarët, Misini e Murati dhe 60 burra të tjerë të fshatit, shtëpia ju dogj e plaçkit ashtu siç u dogj e plaçkit krejt fshati. Me dy shervete plaçka të lidhura, lopën me një viç, që kish arritur nëna t’i shpëtojë nga zjarri dhe plaçkitësit vendoset te
dajallarët në Gjylekar (Skifteraj). Pas tri vjetëve kthehet në Kabash. Me nënën mbi muret e rrënuara e trarët e djegur ndërtuan një si shtëpi sa për të pasur ku ta fusin kryet.  Ndërkohë 1916/17 tentojnë bashkë me familjet e xhaxhallarëve të emigrojnë në Turqi. Pas një qëndrimi në Shkup për të nxjerr dokumentet (visikat)  “mshilet udha”. Kthehet prapë në Kabash.  “Në moshën 13 vjeç, tregonte, me mësimet e nanës  fillova vetë me krye punët e fushës, të qes (hedh) farën e grunit në arë e me majt plugun.”  U rritë e burrërua  me  kujdesin e nënës ashtu siç u rriten edhe si shokët e tij jetimë të nënave vejusha, burrat e të cilave  ua kishte masakruar shteti serb te vendi i quajtur Zabeli i Sahit Agës në Kllokot, tetor 1913. U martua me Rabën, bijë e Bajram Rashitit nga fshati Rohavicë, komuna e Ferizajt me të cilën  rritën 7 fëmijë, pesë djem e dy vajza.  Ashtu siç kishte mësuar vetë shkrim leximin, mësoi vetë edhe mjeshtrin e zdrukthëtarit, muratorit, gdhendjes “për peni” të drurit me sopat etj. dhe me thonjtë e duarve na shkolloi. Zhgënjimin më të madh në jetën e tij që nuk mund ta përpinte ishte qëndrimi pro partizanëve çetnikë serbë dhe kundër shqiptarëve të Kosovës të brigadave partizane të ardhura nga Shqipëria gjatë Luftës së Dytë Botërore në Kosovë. Që në vitet e 60-ta pat ble një sahat xhepi prej gasterbajterve në Austri. Orën  e mbante mbështjell  me një shami të bardhë brenda xhepit dhe nuk e ekspozonte asnjëherë. Nuk mbivlerësonte punën e veprat e tija të gjitha i merrte si detyrë. “Nuk ke pse me rreh gjoks, thoshte, për diçka që e ke për detyrë me ba. Je prind, detyrë e ke të kryesh detyrat e prindit. Je mësues, detyrë e ke me mësue fëmijët. Je shyptar, detyrë ke me deshtë shyptarin“.  Në xhepin e brendshëm të setrës mbante një laps gati të harxhuar, një fletore nga ato që në faqen e fundit kishin të shënuar tabelën e shumëzimit. Modest e praktikë gjatë gjithë jetës. Vdiq. me 22 prill 1983.
Janar, 2019
Kabash, 1961
Kabash, ne vitet e 70-ta
Portret "Baba",vizatoi: A. Abdyli
Kabash, 1967
Kabash, 1967



Thursday, 13 December 2018

NË VEND TË PËRKUJTIMIT PËR VËLLAIN, ISË R. ABDYLI 1930-1984

NË VEND TË PËRKUJTIMIT PËR VËLLAIN, ISË R. ABDYLI 1930-1984

Ise R. Abdyli. fotografuar ne vitin 1948
Shkup, fotografuar ne vitet 1960-ta
Më 14 dhjetor 2018 mbushën 34 vjet që u nda nga jeta ende pa i mbush 54 vjet vëllai im i madhi, baca Isë. Bacë e thërrisnim ne vëllezërit dhe jo vetëm ne. Që në rini ishte pro qytetërimit evropian në të menduarit, në sjellje e veshje. Vishej “allafrënga” siç thoshin kundërshtarët e civilizimit për veshjen me kravatë, kryeshtruat (pa kapuç), rroba të hekurosura, këpucë etj. I drejtë në gjykime dhe adhurues i librit, shkollimit, lirisë së të menduarit, fjalës dhe flakjes së koncepteve të vjetruara. Që në moshën 16 vjeçare kishte marrë pjesë në aksionet vullnetare të rinisë të asaj kohe; në Kroaci, Slloveni, Vojvodinë etj. Lexonte dhe kish një dollap me libra të shkrimtarëve, si: Daniel Defoe, Xhek London, Johan Goethe, Stefan Cvajg, Alberto Moravia etj.  Mbrëmjeve ne vëllezërit dëgjonim tek na fliste për librat e lexuara. Mua si fëmijë më  pat mrekulluar ngjarja në romanin e Danile Defos ”Robinson Crusoe”.Këtu me gjasë zë fill edhe interesimi im për të lexuar e dashtë librin.  Nuk   besoj të ketë lexuar dikush më shumë se ai nga brezi i tij. Është i pari që kish pru fanella, brekë e këpucë futbollistësh dhe një kaçkët për mbrojtësin e portës. Portieri aso kohe mbante kaçkët me strehë në kokë për t’u mbrojtur nga dielli. Është i pari në fshat që kishte aparat fotografik, hekur për hekurosjen e rrobave. Hekuri mbushej me copa prushi për ta nxeh. Ishte iniciues e pjesëmarrës në vënien në skenë të dramës së parë në gjuhën shqipe (viti 1956/57) të autorit Xhemil Doda “Halit Gashi” në Viti, që për atë kohë ishte ngjarje e madhe kulturore. Drama u shfaq disa herë në shtëpinë e kulturës. Për aktivitetet e tija u akuzua nga njerëz fanatikë dhe me koncepte prapanike, se: “Isa, e ka hjek kapuçin, ka kthye floktë përpjetë, po na prish rininë, po na keshin katundet tjera ...” I zhgënjyer nga mentaliteti provincial dhe me dallimet si hana me diell e asaj që thuhej e veprohej nga regjimi partizan u tërhoq nga aktivitet kulturore e sportive dhe në vitin 1957 emigroi në Shkup. Atje në fillim punoi me një dyqan si këpucar dhe më vonë në NGB “Rilidnja”, në shpërndarjen e gazetës “Rilindja” për qytetin e Shkupit. Të jesh vetvetja, i drejtë dhe të jetosh pa u përkulur e bë temena askujt  ishte me pasoja (është edhe sot) krejt jetën e bëri në vështirësi ekonomike. Vdiq, më 14 dhjetor të vitit 1984 në Shkup dhe u varros me nderime nga familjarët, shokët e miqtë e shumtë të ardhur nga gjithë rajoni i Moravës së Epërme Prishtina, Ferizaj, Shkupi e qytete tjera në varrezat e fshatit Kabash.
Kabash foto e viteve te 70-ta. Ne foto: se bashku me shoket e gjenerates: Ilmi Syla, Isak Kamberi. Qerim Qerimi, Ise Abdyli e Murat Murati


Wednesday, 21 November 2018

PORTRET I HEROIT

                                                                 PORTRET I  HEROIT
                                                                         (Skicë)
Në tokën e Arbit, me 28 nëntor 1443 erdhi me bujë. Bashkoi kapedanët e përçarë. Një çerek shekulli bedenave të Arbënisë nën flamurin fushë kuq e shkabë zezë bëri roje. Ushtria armike kur e ngazëllyer thërriste, "e zumë, brenda kështjellës" ai i sulmonte prapa shpine, jashtë kështjellës, kur e mendonin se është jashtë kështjellës ai ishte brenda saj. Krejt  jetën në luftë, por vdiq në shtrat i rrethuar nga bashkëluftëtarët. Gjysmëhëna provoi t'i zhduk emrin e varrin. Heroi zulmëmadh edhe i vdekur vazhdoi luftërat, por tash pushtuese me shpatë hipur mbi kalë. Pushtoi sheshet e qyteteve gjithandej kontinenteve gdhendur në gur e derdhur në bronz. Pushtoi zemrat dhe me të bëmat e tij u fut në libra: historianësh, poetësh, romancierësh, dramaturgësh, diplomatësh, skulptorësh e gjeneralësh, u fut në këngë e legjenda kombesh, u fut në shkollat ushtarake anë e kënd rruzullit dhe nëpër shekuj rrotull globit e vazhdon të jetojë me nam emri i tij. Argatë falsifikues s’pushuan e nuk pushojnë as sot së shpifuri për ta përvetësuar ose  për ta paraqitur ndryshe heroin   arbëror anembanë famëmadh.
s.a
Janar, 2018

Thursday, 1 November 2018

PROVA KARAKTERI TË QENDRUESHËM E MBIJETESE

Baba Ruhan 1906-1983 e mbante një gjysmë fletore nga ato që kishin në fund tabelën e shumëzimit dhe një laps gati i harxhuar. Ja sigurova një fletore xhepi dhe një laps dhe e luta, merri! Nuk më duhen të reja, u përgjigj me qetësi, me ba hesap i kam, jo me u lavdue e mburr para dynjas.  Diku në vitet e 60-ta e pat ble prej një gastarbajteri me punë në Austri një orë xhepi. Orën e mbante mbështjell në shami pëlhure brenda xhepit dhe nuk e ekspozonte asnjëherë. Ishte fjalëpakë dhe nuk ngutej kurrë. Përmbahej nga vlerësimet me hamendje. Për tipat shpifës, të ulët, pa fije njerëzie, më thoshte jo më shumë, se: “Mos ngul kunja me ta”! Pa ndjekur ndonjë shkollë mësoi të shkruante e lexonte. “Librat asht gjynah mi majt  në raft pa i lexue, thoshte. Ato flasin... t’japin forcë, t’japin sy me pa larg, t’japin zemër me qinrue, t’japin dituni, t’msojnë për jetën e gjithçka, kur i merr në dorë, kur i lexon.”  Shkollimi i rinisë shqiptare  dhe zhvillimi i Shqipërisë e gëzonin pamasë dhe kish bindjen, se: “Me zhvillimin politikë, ekonomik, ushtarak e kulturor të Shypnisë (Shypni e quante Shqipërinë) të fituar do të jemi edhe ne shqiptarët në Kosovë e gjetiu”.  
 Baba Ruhan në moshën 6 vjeç përjetoi masakrën serbe të vitit 1913 në Kabash ku në mesin e mbi 60 kabashëve të masakruar ishte edhe baba i tij Abdyli 32 vjeç e dy xhaxhallarët, Misini e Murati, shtëpia ju dogj e plaçkit nga ata që i ja shtinë flakën krejt fshatit. Me nënën Ajne, me një strajcë plaçkash e lopën me viç vendoset te dajallarët në  fshatin Gjylekar. Pas tri vjetëve kthehet në Kabash dhe mbi themelet e shtëpisë së djegur (rrënuar) me nënën ndërton një si shtëpi.  Me këshillat,  mbështetjen e nënës Ajne u edukua e burrnua. Ishte 9 vjeç kur u bë zot shtëpie.  

Ruhan Abdyli 1906-1983 (fotografuar ne vitin 1936
Portret "Baba": vizatoi Abdyl Abdyli

Monday, 15 October 2018

DY POEZI TE EJUP ABDYLIT

Dy poezi të Ejup Abdylit të shkruara në vitet e 50-ta, botuar në gazetën “Pionieri”, që ju gjetën këto ditë.
Ejup Abdyli u lind në Kabash (1937). Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse shkollën Normale në Gjilan. Punën me ditar në dorë e filloi në vitin 1961 së pari në fshatin Beguncë, pastaj në fshatin Lubishtë, ku me iniciativën e tij hapi klasën e pestë. Pa shkëputje nga puna kreu Fakultetin filozofik; Gjuhë letërsi shqiptare në Prishtinë. Në vitin 1981 kalon  në Gjimnazin e Vitisë.  Vdiq me 26 qershor 1992 nga një sulm kardiak. Ejupi ka pasur edhe një  studim për të folmen e fshatrave në Moravën e epërme. Gjatë luftës (1999) nga biblioteka e pasur e tij, librat dhe i gjithë dokumentacioni  u nxorën, u shqyen e u hodhën gjithandej rrugeve e oborrit të shtëpisë nga vandalistët serbë.

Prof. Ejup Abdyli 1937-1992

Sunday, 14 October 2018

PUNA NË ARSIM 1990-1999


Puna nën okupim (1990-1999) më zbardhi flokun, dërrmoi e lodhi. Kush e di sa e sa herë kam parë veten tek me shkonte tym nga maja e kresë. Në objektin e shkollës fillore në Kabash punonim dy shkolla fillore dhe 4 paralele të shkollës së mesme në tri ndërrime. Krijohej tollovi, zhurmë e shtyrje në hyrje të shkollës, korridor e klasa. Nxënës shumë, hapësirë pak. Për thyerjet e zënkat që bëheshin fajësoheshin gjimnazistët (herë herë edhe pa të drejt) dhe përgjegjësi Sabit Abdyli. Klasat me mungesë bankash e karrigesh, shkumësash etj. Ndodhte të mos vinin në punë arsimtarët dhe kjo e rëndonte edhe më shumë mirëvajtjen e mësimit. Ata arsyetoheshin sikur nuk kanë guxuar nga policia ose s'kanë pasur me se të vijnë etj. Në oborrin e shkollës mblidheshin lloj-lloj hamadreqi, bile kishte edhe të çekuilibruar nga mendja. Më duhej të kërkoja nga nxënësit dëshmi se prindërit e tyre kanë paguar 3%. Kishte prind të papërgjegjshëm, që nuk paguanin dhe mua më duhej t'i largoja nga klasa nxënësit e prindërve në fjalë. Në mesin e tyre nxënës të mirë, të sjellshëm që nuk kisha zemër t'i nxjerr nga klasa. Kjo më torturonte pamëshirshëm. Më erdhi një prind që interesohej për djalin. E pyes në cilën klasë, drejtim... E gjej ditarin dhe lexoj emrat, po nuk e shoh emrin e tij. Më vjen keq po në ketë klasë jap mësim edhe unë po nuk më ka ra ta kem parë djalin tënd, i thash. Qysh, ndërhyri prindi, unë paguaj rregullisht për arsim, përditë e nisi në shkollë djalin dhe ju s'keni evidencë. Haram i keni edhe këto pak para që po ju japim. Mora ditarin dhe eja, i them gjithë nerv prindit, shkojmë në klasë dhe pyesim nxënësit. Si është puna e N.? Ngrihet njëri nga shokët e tij e na tha: N. N. vjen me neve deri te shkolla, po kurrë në klasë nuk hyn. Qy pisi, foli ai sa për ta arsyetuar arrogancën e tij, sa të shkoj në shtëpi ka me pa ai." Shko në dreq të mallkuem, ndërhyra unë, gjithë ketë idhnim ma nxore për fajin e djalit tand" Ditarët e punës i mbanim fshehur, dokumentacionin në shtëpi. Në shkollë shkonim e dilnim prej saj të vetëdijshëm se mund të arrestoheshim nga policia e shtetit që kish ndaluar shkollën shqipe. Më nervozonin sa nuk bëhej kërkesat e tipave (donin të shfrytëzonin situatën) për lëshimin e vërtetimeve e dëftesave për fëmijët pa ardhur në shkollë fare me arsyetimin "larg shkolla, nuk kam mujt me çue, a po e sheh çfarë kohe, po tutna po ma arrestojnë milicija, shkruja qatu hajt se, nuk bahet nami." I mllefosur me këta tipa më ka ndodh të kem reaguar me fjalët: "shkruaje vetë, qaty hajt, mbasi s'po u bëka nami!" Në këto 10 vjet pune (lufte) e vetmja gjë që më mbante të qëndroj ishte ndjenja se po bëja diçka të vlefshme, po mbroja shkollën shqipe, ruaja frymën kombëtare të saj dhe po kryej detyrën për të cilin isha shkolluar e thënë vetës kur e mora për herë të parë ditarin në dorë (shtator, 1968) se do të angazhohem e bëj më të mirën për brezat. Hallall të gjitha!  Me ketë rast do bëj abstraksion duke përmendur se ne vëllezërit Abdyli: Ejupi, Ferati, Sabiti e Abdyli,  bashkë me gruan e vëllait, mësuesen Fetije i kemi mbi 170 vjet punë drejtpërdrejt me ditar në dorë. Tridhjetë prej viteve të përmendura të punës ishin nën okupim me (pa) rroga e me skamje.

Saturday, 8 September 2018

PORTRET ME FJALË I HEROIT



Në tokën e  Arbit  me 28 nëntor 1443 erdhi me bujë. Bashkoi  kapedanët e  përçarë. Një çerek shekulli  bedenave   të Arbënisë  nën flamurin fushë kuq e shkabë zezë bëri roje.  Ushtria armike kur e ngazëllyer thërriste, "hë,  e zumë, brenda kështjellës" ai i sulmonte prapa shpine jashtë kështjellës, kur e mendonin se është jashtë kështjellës ai ishte brenda saj. Krejt jetën në luftë, por  vdiq në shtrat i rrethuar nga bashkëluftëtarët. Gjysmëhëna provoi t'i zhduk emrin e varrin. Heroi  edhe i vdekur  vazhdoi luftërat po tash pushtuese  me shpatë hipur mbi kalë. Pushtoi sheshet e qyteteve gjithandej kontinenteve gdhendur në gur e derdhur në bronz. Pushtoi zemrat dhe me të bëmat e tij u fut në libra:  historianësh, poetësh, diplomatësh,  artistësh e gjeneralësh, u fut në këngë e legjenda kombesh, u fut në shkollat ushtarake anë e kënd rruzullit dhe nëpër shekuj rrotull globit vazhdon të  jetojë  me nam emri i tij.   
Janar, 2018

 rajonipress  VITIASI SABIT ABDYLI KRIJON EDHE NGA MËRGATA Sabit Abdyli, është një krijues i dashur për lexuesit, njeri i lindur në rajonin ...