Shkruan Drita Fejza: Vështrim për librin "DALLGË MALLI" të Sabit Abdylit

Drita Fejza 

Krijuesit që i përkushtohen atdheut janë emblema  më e bukur që mund ta përfaqësojnë vet  atë, njëri ndër ta është edhe poeti Sabit Abdyli,  i cili emigroi në Zelandën  e Re, duke marrë me veti atdheun dhe fjalën e bukur shqipe.  Vargjet të cilat  i hasim në poezinë e tij flasin për këtë. Njeriu e kupton se koha më e bukur të cilën e jeton ai është koha kur fjala e lirë të shoqëron, por poeti Sabit Abdyli, nuk i takon vetëm kohës ku liria e fjalës i ka dyert e hapura dhe mund të krijosh ashtu siç ta ndjen shpirti kur trazohet. Edhe prof. Sabiti pati fatin  e intelektualeve të cilët përjetuan luftën dhe ndan dhimbjen me popullin i cili i nxori nga gjiri i i tij dhe i skaliti nën dritën e zbehtë të robërisë duke i ushqyer me lirinë  e dëshiruar nder mote. Vargjet e Sabitit kanë nivelin e një njeriu të pjekur në rrugën e letërsisë. Motivet të cilat i ka sjellë përmes poezisë janë të njohura, por mënyra se si ka sjellë artistikisht, e bënë  të dallohet si një libër i veçantë që ja vlen të lexohet e rilexohet. Libri është i ndarë në katër cikle, të cilat lidhen fort pas njëra tjetrës si një urë e fortë të cilën nuk mund ta kalojë lexuesi pa u prekur nga dallgët e mallit   me dallgët e poezisë e cila lind nga dallgët e shpirtit të vet poetit.

DYERVE TË BOTËS
Jeta dyerve të botës
e hidhur pelin
kafes dyerve të botës
kot sheqer i hedh
bukë e dyerve të botës
si lëmsh mbështjellët në fyt
dyerve të botës
jeta pelin
  fq,12

Fjala e veshur bukur është akt i guximit edhe nëse mbanë  përbrenda përcëllimin e diçkaje që të sëmbon, si për shembull: mallin për atdhe, kujtimet e fëmijërisë, dështimet në jetë, gëzimet e saja,  rinia e mbetur diku përtej harresës etj. Poeti Sabit Abdyli të gjitha këto arrin ti vesh me vargjet e thurura bukur ashtu siç thuren ëndrrat e nënës për fëmijën e saj.  Ai nuk e përdore fare hiperbolën në poezinë  e tij sepse gjërat e përjetuara nuk kanë nevojë për zmadhim, vuajtjet dhe kujtimet janë njerëzore edhe po aq të fuqishme sa çdo gjë do të ishte e tepërt nëse nuk shfaqen me vërtetësinë e shenjët, si për shembull: lufta e fundit në Kosovë (1999). Trilli  në këtë libër i ka dyert e mbyllura sepse poeti, duke njohur jetën e vërtetë të cilën e ka skalitur në vargun e pa vdekshëm artistik, ka arritur të komunikojë  thellësisht  me lexuesin..

E SHKRUAR ME 2 SHTATOR 1991
Me sytë e mi i pashë
Kryezagarët rojë
Në dyert e shkollave shqip
Qentë llapushë veshur në pancir
Zilet e shkollës shqip
I çmontuan atë ditë
Me sytë e mi i pashë
Me mite ndragur deri në fyt
Shkollat mbyllen
Atë ditë
fq, 80

Doja vështrimin për librin "Dallgë malli" si dhuratë t'ja dërgoja poetit bashkë me urimet për ditëlindjen e tij (14 maj), por nuk arrita për shkaqe  të kohës.  Ishte vetë ai që më bëri dhuratën me të bukur me koloritin e vargjeve "Dallgë malli" për të cilën i falënderohem shumë që mu dha rasti ta lexoja edhe unë në qytetin e kulturës në  Berlin. Libri për mua është komunikim më i bukur  dhe  identifikim kulturash. Në fund mund të them se lexuesi  është ai që mbanë në jetë veprën dhe emrin e një autori, kuptohet vetëm nëse i ofrohet një vepër e denjë. Poeti Sabit Abdyli ja ka arritur me librin e tij "Dallgë malli" të ngroh vatrën e çdo shtëpie që posedon në bibliotekë një libër si ky për të cilin po flasim. Poetit i dëshiroj shëndet  dhe suksese të mëtutjeshme në rrugën e artit, ku jeta shpreh fuqishëm ngjyrat e saja.

Drita Fejza
Berlin, 31.05.2016

Drita Lushi: DALLGË MALLI Libër me poezi nga Sabit Abdyli. -Mendime-

Drita Lushi

Zjarr është poeti, zjarr!
Digjet të djeg pore, që përpushen si yje,
Ngroh në acar dimërak,
freskon në vapë përdëllese.
Libri më i ri i autorit Sabit Abdylit,titullohet “Dallgë malli”dhe  ndahet në katër pjesë : “Mall”, “Imazh”,”Kapriҫoze” dhe “Qiellit të saj”
Poezitë e Sabit Abdylit, kanë një shtrirje kohore të konsiderueshme ҫ’ka tregon, që ndjeshmëria fle me poezinë, në të shkuarën, të tashmen dhe do të rrugëtojë edhe në të ardhmen e poetit.
Ato janë të shkurtra, por përҫojne një peshë emocionale të madhe të autorit ku ndihet malli për Atdheun, që vjen herë si dallgë e herë i qetë por nuk shuhet kurrë.
Ndoshta këto poezi, bëjnë shpirtin e poetit të shuajë brengën e largësisë nga Kosova.
Atje në Aukland,veҫ familjes edhe poezia i qetson dhimbjet e shpirtit e të largesisë dhe ai vazhdon shqip të derdhë zemrën ne vargje
“në secilin varg timin një zog
thur një baladë”, shprehet autori në poezinë “IKE”sepse vetë jeta me të priturat dhe të papriturat është një baladë, një histori, që vetem autori di ta shkruajë dhe lexuesi ta përjetojë përmes vargut, dhe zogjtë jane kënduesit me zërin e poetit.
Ai i zgjedh fjalët dhe vargjet vijnë natyrshëm, lirshëm janë të prekshëm, te ndjeshëm, të butë si malli…Ai përdor gjithë spektrin e figurshmërisë në poezitë e tij të cilat lexohen lehtë dhe të ngelen në kujtesë.
“Shi i ftohët bregut oqeanit,
mot me diell te ju.
Dallëndyshet ju erdhën,
thanë gjë për ne:
ju folën për dhembjen,
rrugën e kthimit?”
shprehet autori në poezinë, “Jetë bore” ku ҫdo varg flet aq shumë, dhe ҫdo koment, do ia zbehte vleren.
Libri trajton një larmishmëri tematikash, që nga përditshmëria, atdhetarizmi, dashuria për vendlindjen, vargjet për figura historike të vendit të tij, por edhe për njerëz të veҫantë, që kanë lënë gjurmë në jetën e shkrimtarit
Ai është larg, dhe vargjet e tij duket sikur zbresin në lexim me aromë deti, oqeani, qielli, toke me ngjyrat e diellit dhe fshehtësinë e reve dhe ke dëshirë t’i prekësh me lexim e sy, ti kesh pranë ti rilexosh teksa i ndjen varg, pas vargu.
Vargjet shprehen lirshëm dhe vijnë qartë dhe pastër tek ne, nuk kanë rimim apo skemë te caktuar, por janë te sakta dhe estetike.
Libri “Dallgë malli” është një prurje me vlerë, në letersinë e shkruar shqipe, që vlen të lexohet, jo vetëm nga emigrantët,por edhe nga ҫdo shqiptar, që e do poezinë.
Sabit Abdyli eshte një shkrimtar i kompletuar me prurjet në proze dhe poezi. Botimet e tij,tregojnë qarte shpirtin prej artisti te pjekur, qëmtues i vemendshëm i ngjarjeve, ҫasteve dhe ngritjen e tyre mjeshtërisht në artin e fjalës.

BAGAZH DENG KUJTIMESH (mbresa)

Seveme Fetiqi

Mbresa pas leximit të librit „DALLGË MALLI“, Prishtinë, 2016. "Kurrë mos harro kush je dhe nga vjen"! (populli). Jo rastësisht e fillova me ketë thënie popullore, opinionin tim për librin "DALLGË MALLI“ të poetit dhe krijuesit Sabit Abdyli, i cili në periudhën e pasluftës së fundit e kishte fatin si shumë atdhetarë tanë të shpërngulet përtej oqeaneve, në Zelandën e Re. Ai, kaloi oqeanet, duke marrë me veti dhembjet, kujtimet, traditat, shtëpinë, oborrin, lumenjtë dhe përroskat e vendlindjes dhe të gjitha ato që e preokuponin. Ndoshta, friksohej se një ditë, përtej oqeaneve s'do të mund t'i përkujtonte ato. Ai me xhelozi ngarkoi në bagazh, vendlindjen dhe e bartë me veti gjithandej nga shkon. Në mërgim kujtimet shndërrohen në vargje, të cilat „ndezen“ nga malli dhe bota e tij e brendshme sublime, shpërthejnë në ngjyra ylberi e dashurie. Në faqet e librit "Dallgë malli" lexojmë: /Me bagazh malli plumb/ ditë e përditë i kthehem fëminisë/ tek rrënjë e lisit Arës ledhishtë/ kroi i moçëm/ tokë e Ilirisë/ dihej fjala fjalë/ në ballë të oxhakut njerëz më të mirë./ (poezia DITË E PËRDITË, faqe 11) Libri është i ndarë në katër cikle: MALL, IMAZH, KAPRIÇIOZE dhe QIELLIT TË SAJ. Të katër ciklet shkrihen në titullin e librit. Vargjet e poezive në ciklin MALL si dhe në tërë librin janë të shkurta, të qarta, plot ndjenja sublime. Poeti nuk imponohet me shprehjen e subjektivizmit të tij, por vargut i jep një kolorit spontan të ndjenjave më të thella, mishërohet dhe balsamohet me mallin në çdo drithërimë të shpirtit. Arrin të vë lidhje të fortë me lexuesin duke ia transmetuar atij ndjenjën në formë dallge malli të dhembshëm. Edhe kafja nuk shijon ëmbël në kurbet. Për poetin, në Zelandën e Re, në qytetin, që e spërkasin në të gjitha anët valët e Paqësorit, s'ndodh asgjë përveç kujtimeve për tokën e origjinës: /shtëpia ime kënge/ jashtë e brenda xham, … oborri mbuluar gjelbërim/ pemë frutore mollë kumbulla qershi/ zëra e qeshje fëmijësh…. (poezia KUJTIME E MALL, faqe 15) ose për lulet për të cilat nëna tregon saktësisht kur do të çelin si në poezinë LULE UJISTE, faqe 14: /fliste me to/ saktë e dinte kur çelin e ç'ngjyrë kanë. Në ciklin e dytë IMAZH, sajon imazhe të ndjeshme e të trishta. Edhe pas një kohe të gjate qëndrimi në mërgim, poeti nuk mund t´i harrojë imazhe të jetës së tij në atdhe, kohën e korrjeve, ballin e vrenjtur të nënës, duke i shkruar vargjet në poezinë me të njëjtën titull IMAZH: „Biro, që kur zogjtë morën udhën/ dielli i pranverës Mirë/ akull i ftohte“./ Për poetin fjala e dhënë duhet të mbahet qoftë edhe kur duhet sakrifikuar nga vetja. Fjalën e ngrit në piedestalin më të lartë të njerëzores, nderit dhe besës. Fjala e dhenë, dikur për shqiptaret ka qenë ligj dhe simbol i besnikërisë, e cila dalëngadalë po zbehet. Poeti Abdyli „ecë nëpër zjarr“ dhe fjalën nuk e shkel. Duke qenë në largësi marramendëse, nuk i harron ata që sollën lirinë Kosovës (Adem Jashari), pastaj ata që shkruan me gjakun e zemrës vargje atdheut te tyre (Ali Podrimja), dhe shumë persona të tjerë të merituar, si një zog shtegtar i përkujton në vargje dhe jep kushtrimin e tij. Në poezinë DERI TE MOLLA E KUQE kushtuar poetit, Ali Podrimja: “vargu i tij/ etjen i shuan tokës/ deri te Molla e kuqe/ e përtej saj…latoi gurë shtigjesh e urash Dardanisë/ ligjëroi si hisja të mos na shuhet/ e shkoi mbas Lumit të tij/. Me pak vargje, flet për një jetë të tërë të angazhimeve (porosive) të poetit Podrimja. Ciklin e tretë KAPRIÇIOZE e fillon me poezinë KAPRIÇIOZE, për të vazhduar edhe me poezi tjera plot mllef ndaj njerëzve, që tradhtojnë vendin e tyre, ndaj klaneve, partive dhe ndaj sistemeve të kaluara dhe atyre, që mbretërojnë me plot padrejtësi. Me një fjalë, poeti s´mund të pajtohet me shumë gjëra, të cilat ndryshojnë në atdheun e tij. Mllefin e tij e shndërron ne vargje plot mesazhe siç është poezia ME BISHT NË BISHT: „Furtuna përplasje/ Zi e më zi/Shqiponja me një krah fluturon/ Itakës së ndarë me Gardh të dyfishtë /Prapa gardhit djajtë me drapër e çekan“. Në këtë vëllim poezish, poeti shfaq edhe mesazhe pedagogjike, pasi që një kohë të gjatë punoi si mësimdhënës, edukoi në mënyrë të denjë gjenerata të reja dhe bëri përpjekje t´i drejtojë ata në rrugë të drejtë të moralit dhe drejtësisë. Assesi, ai nuk pajtohet me zënkat , urrejtjen, zilinë dhe xhelozitë e njerëzve të vet në mes vete, e ngrit zërin e vargut, i gjykon veset e këqija të tyre dhe përçon mesazhin e pajtimit dhe tolerancës. Në poezinë NË SY: „Stuhitë s´pushojnë/ arës arbrit/ Rrugë nuk i zëmë kujt/ Vetes ngulim thonjtë/ sy ndër sy pa u skuq“. Edhe në ciklin e fundit QIELLIT TË SAJ, vjen në shprehje malli i zhuritur i poetit dhe mërgimi i rëndë. Mërgimtarët, e nëse janë edhe poet, thonë, më së shumti e duan qiellin. Qielli është lidhja dhe ngushëllimi më i madh i tyre me atdheun. Përmes qiellit, ata i dërgojnë përshëndetjet e tyre atdheut, mallin e zbusin duke „fluturuar“ në krahët e zogjve shtegtarë. Poashtu edhe poezia QIELLIT TË SAJ thotë shumë përmes vargjesh: „zjarr është poeti zjarr“…“lajmëtar ogurbardhë/ i përjetshëm- shqiponjë qiellit të saj. Autori i këtij libri Sabit Abdyli, edhe kur shkruan për mallin, qoftë për revoltën e tij, apo tenton të lejë mesazhe të qarta brezave të rinj, ai çdoherë lenë të kuptohet se qanë për atdheun në mënyrë poetike dhe shpirtërore, për Shqipërinë, për traditat , të cilat dalëngadalë po zbehen dhe na mungojnë ato gjëra të vogla, por që dikur na bënin të lumtur, mungon respekti dhe drejtësia. Në ëndrrat e tij mërgimtare, ai ëndërron kthimin, ëndërron vatrën e tij dhe aty sheh zjarrin e ndezur përsëri, ëndërron fundin e mallit të tij, duke ecur oborrit të shtëpisë, duke u kënaqur me fruta pemësh, të cilat bëhen në pemët e oborrit dhe ëndërron odat ku mbretëronte besa e fjala dhe shndriste si mali me borë, plisi mbi kokat e njerëzve. Ai i përshëndet edhe anijet dhe valët e detit, transmeton përmes tyre dashurinë dhe mallin nga ana tjetër e Botës dhe dëshiron, që një kohë ta ketë ditën ditë dhe natën natë. Aty në Aucklandin e largët gjithmonë është kohë me diell, por mërgimtari nuk e ndjen ngrohtësinë e tij. Kishte dëshiruar që të ngjitej në rreze të tij dhe të ngrohet në vendlindje, ku muzgjet janë më të purpurta se çdo kund tjetër në Botë. Autori i këtij libri, profesori Sabit Abdyli, si e quajnë shumë miq dhe të njohurit e tij, nuk shkruan vetëm poezi. Ai deri tash ka shkruar edhe prozë, anekdota, monografi të ndryshme, artikuj gazetaresk dhe libra dokumentar. Këtë mbresë apo qasje letrare e shkrova, ngase edhe vet jam mërgimtare dhe çdo varg i këtij libri me preku në dhembje, në mall dhe si dallgë të harlisura me sollën një çast edhe mua në atdheun tim. Profesorit të nderuar i dëshiroj shëndet, suksese dhe shumë frymëzime e libra, të cilat do të radhiten në bibliotekat e shumë miqve të tij, në bibliotekat e Kosovës dhe Shqipërisë, si frymë e dallgë malli nga pjesa tjetër e globit. Me këtë rast, profesor Sabit, Urime Ditëlindjen, jete të gjatë e të lumtur. Uroj që të kesh ditë dhe vite të lehta mërgimtare.

Seveme Fetiqi

Frankfurt, 14 maj 2016

PARALELIZËM QË FLET

Rreth librit me poezi të poetit Sabit Abdyli, "Dallgë Malli"

Para disa ditëve më ra në dorë libri me poezi i poetit dhe shkrimtarit Sabit Abdyli. Shfletova me kureshtje faqet e para dhe malli i një të mërguari, që shprehet në vargje, më tërhoqi shpejt të gjeja veten në të. Poeti Sabit Abdyli, jeton prej vitesh në Zelandën e Re, ashtu si unë prej vitesh jetoj në Gjermani, si ti dhe ai tjetri që jemi shpërndarë në të gjitha cepat e botës dhe mallin është ai që na djeg e përvëlon, për vendlindjen, për gjithçka na lidh me atë tokë, ku na nanuritën djepeve me ninullat e bjeshkëve në gjuhën e nënës, hodhëm hapat e para, thurëm aq ëndrra dhe që disa prej tyre na u prenë në mes.

Bukurije Bushati

"STINËT

Pranvera e lodhur 

vjeshta e verdhë 

As dimri dimër 

as vera verë 

Larg teje Kosovë 

Stina e rëndë plumb 

as unë nuk jam unë."

Një paralelizëm, që flet shumë: "As unë nuk jam unë." Gjithçka ka ndryshuar për poetin, që kur ka lënë vendlindjen, ai nuk ndjehet i qetë ai nuk e njeh më veten. Ndjehet i braktisur në dhe të huaj, u mungon dashuria e vendlindjes. Mbas kësaj poezie, shkruan më tej në një tjetër poezi;

"Valë moj hileqare 

Freskomë edhe mua 

Se jam mërgimtar."

Dheu i huaj, është dhe i huaj, herë i zhveshur nga ëndrrat, se ato i ke lënë në vendlindje, i ke humbur atje dhe shpirti të çohet peshë. Ëndrrat nuk të braktisin. Ato të thërrasin, të ndjehesh burrë, të ndjehesh i plotë. Të kujtojnë se guri i rënd është në vendin e vet! Kështu merr rrugëtimin me ëndrrat e tij, drejt vendlindjes;

"Me bagazh malli plumb 

ditë e përditë 

i kthehem fëminisë 

tek rrënjë e lisit Arës ledhishtë."

Sa gjëra ka për t'i thënë vendlindjes poeti, kur si dikur fëmijë, vendosur kokën në prehrin e nënës kërkonte dashurinë e saj, forcën, bekimin për të ardhmen. "Me bagazh malli plumb." Sa rëndon malli shpirtit të poetit! Ai që ka emigruar e djen kur mbyll sytë, pikën e lotit që ia përshkon faqet, edhe për rrugicën, ku kaloi fëmininë, kroin e fshatit. NË një poezi tjetër, poeti tregon, se malli për atdheun, i mërgimtarit, është malli që dhemb më shumë se çdo mall, sepse ai ndehet i vetmuar, ndjehet pa peshë dhe kërkon atdheun që mendon se e ka humbur. Mallojnë akoma më shumë vargjet e poetit;

"Prisni thoshte nëna,

është bukë e valë.

Kështu vazhdon ai në një tjetër poezi;

Dallëndyshet ju erdhën,

thanë gjë për ne:

ju folën për dhembjen, 

rrugën e kthimit?"

Nuk ka mall vetëm për Kosovën, poeti, por për gjithë Shqipërinë. Në shpirtin e tij Shqipëria është një dhe kështu kërkon të shihet nga të gjithë. Ai shkruan;

"Thërrmijë të një kulaçi jemi,

pjekur në të njëjtin hi."

Ka idenë e vetë, mesazhin e tij, poeti këtu. Jemi shqiptar të një Shqipërie, edhe pse na ndanë shekujt edhe pse u shpërndamë nëpër botë. Ndjehet bukur me këto vargje poeti, sepse sytë edhe kur ishte fëmijë i kishin sytë nga Shqipëria nënë, nga vatra e shpresës së tyre.

Por nuk ka vetëm mall, në poezitë e tij. Ai vëzhgon disa fenomene shoqërore, që ia vrasin shpirtin. Dhe për këto bën fajtor vetë njeriun. Është zhgënjyer nga e ardhmja që priste, ashtu siç jemi të zhgënjyer të gjithë. Ai kërkon të gjejë njeriun që është njeri, vetëm ai mundet ta ndërtojë të sotmen e të ardhmen, sipas amanetit të të rënëve.

"Edhe nëpër zjarr të ferrit 

do të shkel. 

Në kërkim të fjalës fjalë, 

njeriut njeri.

U devijua nga rruga sepse u harrua atdheu dhe u lakmua fotelja. Kjo është fatkeqësia e një kombi.

Qullashët qullashë 

në ditët e agut çdo gjëje i dalin “zot” shtetit, politikës
Sofrës së begat 

hanë me dy lugë se një u duket pak."

Interesi i të pamundurave, korrupsioni, tradhtia e atdheut e vret poetin. Ai ngre protestën e tij kundër këtyre njerëzve që venë interesin e tyre, mbi interesin e kombit. Dhe protesta e poetit shkon më tej, me keqardhjen se të dy krahët e shqipes...;

"Interesa klanesh 

thurur për dritë të hënës, 

yllit pesë cep,

yjve blu e dreq. 

Matanë e këtej Drinit 

avaz i njëjtë.

U ndërrojnë vetëm ngjyrat, thotë më tej ai, duke treguar edhe një herë zhgënjimin. Merr forcë akoma më shumë vargu i poetit;

"Furtuna rrymash përplasen qiellit,

njerëz të barkut tonë kalërojnë mbrapsht, 

ardhmëria në ikje. 

Mot i paqëndrueshëm vazhdon!"

Pastaj psherëtin ai dhe në poezi të tjera, tregon dhimbjen e atdheut nga të huajt, si e plaçkitën si e dogjën, se e robëruan, dhe shqipja nuk u përkul, sepse kishte BURRA.

"Dedë Gjo Luli 

Ismali, Boletini, 

Vëllezërit Topulli, 

Ademi, Agimi ... 

u përkulën kur 

puthën Flamurin.

Tokë e lulëkuqeve e quan poeti vendlindjen! 

Buzë gremine 

Biçim njerëz me përralla mbretërish 

Erdhën Me bisht ndër shalë 

E shkuan."

Jo më kot, poeti na kujton BURRAT e këtij vendi, lëngatat në shekuj të atdheut. Mbas çlirimit, kur fitohet pavarësia, sëmundja tani na shfaqet nga brënda. Nga vetë ata, që e quajnë veten shqiptar dhe rrjepin e plaçkisin, e terrorizojnë popullin. Është një tërheqje vëmëndje kjo, për t'u kujtuar se Kosova nuk është pronë e tyre vetjake. I dhemb kur sheh një shtet që nuk funksionon, apo funksionon kundër Kosovës.

"Stuhitë s’pushojnë, arës arbrit! 

Rrugë nuk i zëmë kujt. 

Vetës ngulim thonjtë, 

sy ndër sy pa u skuq!

... Heu Isa burri, 

raca jote sot! Gladiatorë mes veti ; 

kancelarive të botës, korridoreve të Parlamentit, 

shtrëngojnë dorën armikut pazare bëjnë nën cergë,

lëpihen e lariten të huajve për shkam!"

Vetëm kush nuk don, nuk shihet në pasqyrën e së vërtetës që u ka vënë përpara poeti me këtë poezi. dhe që shkon më tej, me atë thikë që i ka shkuar deri në asht:

"Mjegullnajë e stepave të ngrira dhe myk i kohëve të errëta

Nëntorit i bëjnë pritë. 

O Zot, Na ruaj nga moti keq.."

Dhe kjo na ndodh, sepse e drejta është përdhunuar. Ajo është vegël në duart e klasës që sundon, thotë nëpër vargjet e tij poeti;

"Kalërojnë ligjet 

Emrat pa emër zvarranikë kalërojnë 

ndrydhin liritë shkelin premtimet 

zvarrë zvarrisin fjalën 

me kode që ata dinë."

Dhemb shpirti i poetit, i ndodhur larg në emigrim, në vendin e dimrit të akullt që ia akullon edhe më shumë mëndja tek atdheu. Por sytë e poetit, nuk mbyllen për fatalitet. Ai shpreson se një ditë do të zë vendin që meriton Shqipëria do të ketë pranverë në vendlindjen e tij dhe ai duke përkëdhelur mallin, i premton se;

"Do t’ kthehem patjetër. 

Me flakën e mallit, 

Diellit të vendlindjes. 

Shaluar mbi dallgë!"

Ishin këto disa mendime që më erdhën në moment, duke lexuar librin me poezi të poetit e shkrimtarit Sabit Abdyli. Mbase duhej folur akoma, akoma më tepër, por unë vetëm u përpoqa të shfaq në këtë shkrim, ato ndjesi që më lanë poezitë e tij dhe falënderoj poetin, për këtë libër, për temat që ka trajtuar, mprehtësinë e mendimit në trajtimin e tyre, strukturën e formimit të poezive dhe të shprehurin me gjuhën e thjeshtë të njeriut që mallin dhe dashurinë për vendlindjen, kërkon ta thotë troç dhe bukur.

Urime të mëtejshme penës suaj, poet!

Me respekt Bukurije Bushati.

Portret i ish gazetarit mërgimtar në Zelandë të Re

Osmon Lleshi

Osmon Lleshi  u lind në vitin 1945 në familjen e njohur Lleshi të Gjakovës. Shkollën fillore e mbaroi në qytetin e lindjes, kurse të mesmen në kryeqytetin e R. së Kosovës. Studimet i nisi në Prishtinë dhe i vazhdoi në Beograd në Fakultetin Shkencat Organizative. Pas shkollës mesme punoi në Kombinatin “Emin Duraku”. Një kohë ishte edhe mësimdhënës në Sh. e mesme të tekstilit në Gjakovë. Për disa vite ishte anëtar i Redaksisë së gazetës “Bota re” dhe korrespodent i gazetës së përditshme “Rilindja”. Botoi artikuj të ndryshëm edhe në revistën “Zëri i Rinisë”, ishte edhe bashkëpunëtor i “Radio Prishtinës”. Osmoni në vitet 1966/67 luajti për ekipin e futbollit “Gjakova” me mjaft sukses. Katër vite me radhë ishte kryetar i klubit të studentëve “Bajram Curri” në Gjakovë. Nga viti  1981 deri në fillim të luftës 1999 Osmoni  ishte shef i ndërrimit në Fabrikën “Metaliku” në Gjakovë. Fabrikën “Metaliku” në Gjakovë. 
Edhe unë si gjithë rinia përparimtare e asaj kohe me  krejt potencialin tim intelektual e fizik isha i dhënë pas çështjen kombëtare, më tha Osmoni në shtëpinë e tij deri sa po lexonim (shihnim) artikujt e gazetave te ruajtura që nga vitet e 60-ta të shekullit të kaluar. I pajisur me idealin kombëtar nga familja, librat e lexuar, dëgjimi i Radio Kukësit, Tiranës ... dhe më vonë edhe TVSH punoi pa u lodhur me gjithë qenien e tij për të mirën e popullit që i përkiste. Shfletoj gazetat e revistat e ruajtura me të cilat ka bashkëpunuar gazetari Osmoni: gazetën "Bota re", "Rilindja", revista "Zani i rinisë" etj. Qysh në vitin 1973 kish përpiluar ai një listë të gjatë me emra shqip dhe e boton në gazetën "Rilindja". Me rastin e marrjes së numrave (kodeve) postale në Jugosllavi ku Kosovës nuk ju nda kodi, Osmoni me një shkrim të gjatë në gazetën e përditshme "Rilindja" flet për rëndësinë e kodit postal për Kosovën dhe reagon me indinjatë, pse Kosovës nuk ju nda kodi postal, pse?. (Mos ndarjen e kodit atëherë po vuan pasojat edhe sot Republika e Kosovës). Në vitin 1971 po në gazetën "Rilindja" Osmoni përmes një interviste me Prof.  Ejup Hamitin bënë thirrje për hapjen e gjimnazit matematikor në Prishtinë. Falë kësaj interviste  pas pak u hap gjimnazi matematikor. Gjatë ndejës hasa edhe në shkrime në të cilat gazetari Lleshi flet hapur kundër përçudnimeve e padrejtësive që bëheshin atëherë. Në faqet e  gazetës së studentëve "Bota re"  hasim edhe humorin e tij  therës për anomalitë e kohës.

Janar 1968, Osmoni shpalos portretin e Skënderbeut në manifestimin e organizuar në stadiumin "Shani Nushi"

Me rastin e shënimit të 500 Vjetorit të vdekjes së kryetrimit të Krujës Gjergj Kastriotit Skënderbeut ishte ideator i manifestimit që u mbajt në stadiumin "Shani Nushi" në Gjakovë. Me ketë rast në manifestim u shpalos portreti i Skënderbeut në kalë. Shpalosja e portretit për herë të parë haptas në Kosovë u duartrokit gjatë nga 15 mijë manifestues të ardhur nga gjithë Kosova. 

Në vitet (1970-1974) sa ishte kryetar i klubit të studentëve "Bajram Curri" në Gjakovë ideoi logon e klubit me simbolet kombëtare shqiptare që për shtetin jugosllavë shiheshin si simbole të huaja e armiqësore.  Shkrimet në gazetat e kohës dhe aktiviteti i tij ku kërkohej më shumë liri për shqiptarët kishin ra në sy të UDB-es dhe pas një vizite që kish bë në Shqipëri e burgosin me akuzën se ka sjellë material propagandues nga Shqipëria.

 

Llogoja e klubit "Bajram Curri" e ideuar nga Osmon Lleshi

                                      

Osmoni, i cili karakterizohet me humor të hollë e të shëndosh, pedant e punëtor i përjetoi gjitha mizoritë e luftës së vitit 1999. (Ai gjatë gjithë luftës ishte në Gjakovë). Në gusht të vitit 1999 bashkë me të shoqen e djemtë: Kushtrimin, Ilirin dhe Fisnikun u vendos në Zelandën e Re ku edhe tash jeton. Gëzon shëndet të mirë dhe  është aktiv në të gjitha veprimtaritë kulturore e sportive të Mërgatës shqiptare në qytetin e Auckland-it (Zeland

Libreza e punës në gazetën

 "Rilindja" në Prishtinë

Sabit Abdyli

Takimi i dytë me Bekim Fehmiun

Sabit Abdyli, Gjermani 2004

Gusht 1997
Kisha shkuar në Prishtinë bashkë me Ismajl Qerimin (1956-2014) në një takim me redaktorin, Sami Kçiku të librit tim "Kabashi i Anamoravës" që pritej ato ditë të dalë nga botimi. Aty takuam Bekim Fehmiun, i cili po dilte me botuesin Abdullah Zenelin nga zyra. Po dalim për kafe, thanë. Ejani edhe ju se Samiu nuk është këtu. Me një kafene në Kurriz (Prishtinë) zumë vend. Ismajli i kish bë një shërbim të madh Bekimit dhe ai ishte mirënjohës për ketë. Gjatë pushimeve në Prishtinë hajnat ja thyen banesën Bekimit në Beograd. Me të marrë vesh për këtë ai do të niset për Beograd ... Ismajli qëllon aty dhe me veturën e tij për 7 orë e çon në Beograd. Si adhurues i tij kisha lexuar e shikuar filmat e Bekimit, mbledh e ruajt fotografi nga revistat e kohës, bile një foto pata nxjerr nga revista "Shqipëria e re", që  vinte ilegalisht përmes gasterbajterëve me punë në shtetet Perëndimore dhe e mbaja të varur në mur. E pyeta për një vizitë të ushtarëve në Llukavicë afër Sarajevës, në kohën e xhirimit të filmit "Kurthi për gjeneralin", ku isha ushtar edhe unë. Po, më tha, dhe e dinte vendin e datën kur erdhi në kazermë. Më habiti për përshkrimin në detale të atij takimi të ndodhur para 27 vjetëve. Doja ta pyesja edhe për rolet, për librin në dorëshkrim etj, por nga respekti i tepruar dhe emocionet nuk më dilnin fjalët. Derisa e kisha ashtu përball artistin, i cili kurrë nuk harroi kush është dhe prej nga ishte, artistin që projektuesit e teorisë shoviniste e të zhdukjes së shqiptarëve i kundërshtoi me emër e mbiemër, si: Ivo Andriq, Vaso Çubrilloviq, Dobrica Qosiq etj, kujtova vitin 1968 kur TVB të premteve në orët e mbrëmjes kishte në program filmin "Odiseu". Mblidheshim ne vëllezërit Abdyli dhe ashtu së bashku te Hajrushi (Hajrush Zeqiri 1936-1996) shikonim filmin në të cilin Bekimi luante rolin e heroit të Homerit. Të gjithë që hynin e dilini në kafe e përshëndetshin. Nuk përtonte me dashamirësi e gjithë qejf t'ju kthente përshëndetjet. Foli me admirim për filmbërsitë në Amerikë që në vitet kur shpërtheu lufta në Jugosllavi ata e kishin thirr në tel. dhe pyet mos ndoshta ka nevojë për ndihmën e tyre. Foli për filmin "Mbledhësit e puplave", artin e letërsinë. Tregoi momentin për refuzimin kategorik të tij në kërkesën e producentëve për ndryshimin e emrit dhe ultimatumin që ua ka thënë se nëse donë bashkëpunimin me te: "Të mos përsëritet në gazeta edhe njëherë se jam grek. Jam nga Jugosllavia, po nuk jam jugosllav, më saktë, jam shqiptar nga Kosova". 
Prishtinë, gusht 1997

EDHE PAS ARDHJES SË PARTIZANËVE VAZHDOI PERSEKUTIMI I SHQIPTARËVE

Melbourne, 10 dhjetor 2015

Sabedin Nuredini nga Ostreci, komuna e Manastirit është ndër mërgimtarët e parë në Australinë e largët. Sabedini edhe pse në moshë të madhe (85 vjeç) gëzon shëndet të mirë dhe autoritet në mesin e mërgimtarëve shqiptarë në Australi. Në Melbourne, më 10 dhjetor, në shtëpinë e tij, me sugjerimin e Tela dhe Rami Osmanit, për të mësuar më shumë për shqiptarët në Australi takova Sabedin Nuredinin, veprimtar i çështjes kombëtare, i ardhur në Melbourne para 6 dekadave. Me ardhjen e partizanëve në pushtet (1945), më thotë Sabedini, represioni ndaj shqiptarëve nuk u ndal. Nga fshati im (Ostrec, komuna e Manastirit) në burgjet komuniste vdiqën 11 bashkëvendës të mi. Në vitet e para mbas luftës për të mos i ra në sy UDB-es shkoja në aksione vullnetare që organizoheshin atëherë. Për shkak represionit shpërnguljet për Turqi dhe vende tjera të shqiptarëve u intensifikuan dhe vazhdoi ai, për t'i shpëtuar burgut u arratisa në Greqi. Pas qëndrimit në kamp për 15 muaj, bashkë me 6 shokë, në vitin 1959, bëmë 32 ditë rrugë me vapor deri në Australi. Këtu (Melbourne) gjetëm Llukë Qunin, Xhelal Mitrovicën, Adem Gllavicën, Rexhep Krasniqin, Isuf Utën, Hasan Ahmetin etj. Ardhjen tonë e sponzoroi Australian Concil of Churches. Mbas 4 vjet e gjysmë solla gruan dhe dy fëmijët në Australi. Gruaja ime ishte njëra ndër 7 shqiptaret e para në Melbourne. Këtu shqiptarët pa marrë parasysh rajonin e fenë prej nga vinim mblidheshim së bashku në klubin Sadik Molla të një korçari i ardhur me herët. Biseda kryesore ishte; kur do të thyente qafën komunizmi dhe kur do të ktheheshim në tokën e origjinës. Në vitin 1969 hapëm klasë të gjuhës shqipe. Nxënësit i ndamë në tri klasë sipas moshave. Mësues ishin Llukë Quni, Bahri Bregu e Palok Parala. Asnjëherë nuk pushuam në angazhimin tonë për ruajtjen e identitetit, gjuhës e traditave tona. Martesat i bënim brenda komunitetit tonë. Ndërtuam edhe xhami (1967), brenda së cilës kishim klasë të shkollës shqip. Hoxhë kishim korçarin Ismajil Murtezain, njeri i ditur dhe me taban kombëtar. Pas vitit 1967 u intensifikuan ardhjet e shqiptarëve nga rajonet shqiptare që ishin brenda kufijve të Jugosllavisë. Shqiptarët këtu si antikomunist që ishin shumica u mblodhën rreth partisë së Legalitetit. Tri herë (1969, 1971 dhe 1973) na erdhi në vizitë princi Leka Zogu. Në delegacionin që priti princin isha edhe unë. Udhëtuam gjithandej Australisë për të takuar shqiptarët. Pas shpërbërjes së Jugosllavisë, vazhdoi Sabedini, vizitova vendlindjen. Takova disa prej shokëve të mi. Është për të ardhur keq që Manastiri, qyteti im ku u shkollova në gjuhën serbe se shqipja ishte e ndaluar ashtu siç ishte edhe maqedonishtja në Jugosllavinë e krajlit, i banuar gjithmonë me shumicë shqiptare për shkak politikës nacionaliste kundër çdo gjëje shqiptare të sllavo-maqedonëve numri i shqiptarëve kish zbritur nën 4%. 

Jam i kënaqur me arritjet brenda familjes time këtu në Melbourne. Kam një porosi për të gjithë shqiptarët, që të lënë me një anë inatet, zënkat, ndarjet dhe të punojnë më shumë gjithë së bashku për bashkim e zhvillim në tokat shqiptare, kurse në diasporë të punojnë në ruajtjen e identitetit kombëtar dhe të gjuhës, përfundoi Sabedini.

Sabit Abdyli

Në foto: Sabedin Nuredini me autorin e artikullit në shtëpinë e tij. 

Fotografoi: Rami Osmani